لنده؛ الگوی امیدبخش توسعه با مشارکت همگانی

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «صبح زاگرس» شهرستان لنده در استان کهگیلویه و بویراحمد، از سال ۱۳۹۶ به‌عنوان پایلوت محرومیت‌زدایی توسط بنیادهای علوی و مستضعفان انتخاب شد و تا سال ۱۴۰۳ در حوزه‌های اشتغال‌زایی، توانمندسازی اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، درمانی و آموزشی اقداماتی در آن صورت گرفت.

اما آنچه این شهرستان را به یک مطالعه موردی قابل‌تأمل تبدیل می‌کند، هم‌زیستی و در مواردی رقابت میان دو جریان تأمین منابع توسعه است: بودجه‌های دولتی و منابع بنیادهای حمایتی و خیرین.

بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که این دو جریان، نه رقیب یکدیگر، بلکه مکمل یکدیگرند؛ با این تفاوت که کفه ترازو در برخی حوزه‌ها به سمت نهادهای غیردولتی سنگینی می‌کند.

اعتبارات دولتی؛ رشد چشمگیر اما با گلوگاه‌های ساختاری

دولت در سال‌های اخیر اعتبارات قابل‌توجهی به لنده تخصیص داده است. در سال ۱۴۰۴، بودجه این شهرستان بدون احتساب محرومیت‌زدایی، رشد ۵۲ درصدی داشته که معادل ۱۱۸ میلیارد تومان است. مجموع اعتبارات لنده در سال ۱۴۰۵ نیز به یک هزار و ۹۰۰ میلیارد ریال رسیده است.

 در حوزه اشتغال نیز سهم این شهرستان از محل اعتبارات تبصره ۱۵ قانون بودجه، بالغ بر ۶۰۰ میلیارد ریال بوده که میان ۱۳ دستگاه اجرایی توزیع شده است.

بااین‌حال، خود مسئولان استانی اذعان دارند که این اعتبارات با نیازهای واقعی منطقه فاصله دارد.کمبود اعتبارات استانی و نبود اعتبارات ملی یکی از دلایل اصلی انباشت مشکلات زیرساختی این شهرستان در سال‌های گذشته است.

فرماندار لنده نیز در جلسه‌ای صریحاً اعلام کرد که برخی از ادارات کل در تأمین منابع مالی طرح‌ها در حوزه‌های مختلف شهرستان لنده ناتوان هستند و همین امر موجب راکد شدن طرح‌های مشارکتی شده است.

بنیادهای حمایتی؛ موتور محرکه‌ای خارج از چارچوب بوروکراسی

نقش بنیاد علوی و مستضعفان در لنده فراتر از یک نهاد کمک‌رسان معمولی بوده است. این بنیادها از سال ۱۳۹۶ که لنده را به‌عنوان پایلوت انتخاب کردند، در حوزه‌های زیرساختی، اشتغال و خدمات اجتماعی وارد شدند.

در حوزه عمران شهری، با مشارکت بنیاد علوی و مستضعفان، سه طرح مهم ساماندهی مبلمان شهری، بهسازی معابر و در همین چارچوب، ۵۰ هزار مترمربع آسفالت در سطح روستاها، ساخت پل ارتباطی در روستای مال آخوند، بهسازی و بازسازی بیش از ۹ مدرسه در سطح شهر لنده به همت بنیاد علوی همچنین بیش از ۷۱ میلیارد ریال برای زیرساخت شهری لنده هزینه کرده است.

در حوزه اشتغال، آمارها از تحرک قابل‌توجه این بنیاد حکایت دارد. بنیاد علوی در لنده ۲۱۰ طرح اشتغال‌زایی را برنامه‌ریزی کرد که تا دی‌ماه ۱۴۰۳، ۱۸۵ طرح معرفی و ۶۵ طرح به بهره‌برداری رسید.

مبلغ تسهیلات در نظر گرفته شده برای کسب‌وکارهای خرد از یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال تا ده میلیارد ریال اعلام شده است. در حوزه آموزش نیز با مشارکت این بنیاد، ۵۰ مدرسه در لنده تعمیر و تجهیز و ۹ مدرسه ساخته شده است.

خیرین؛ حلقه واسط میان مردم و توسعه

در کنار بنیادهای بزرگ، نقش خیرین بومی و غیربومی در لنده قابل‌چشم‌پوشی نیست. خیرین در پروژه‌هایی حضور می‌یابند که یا دولت به دلیل محدودیت بودجه از آن‌ها غافل مانده، یا بنیادها به‌تنهایی توان پوشش کامل آن‌ها را ندارند.

نمونه‌ای از این مشارکت، راه‌اندازی کتابخانه‌های سیار در روستاهای صعب‌العبور لنده با حمایت یکی از خیرین همشهری و اعتباری بالغ بر سه میلیارد ریال است. در حوزه ورزش نیز زمین چمن مدرسه استثنایی شکوفه لنده باهمت خیرین و اعتبار سه میلیارد و ۳۵۰ میلیون ریال به بهره‌برداری رسید.

مجمع خیرین سلامت لنده نیز فعالانه پیگیر احداث مرکز سلامت جامع روستایی در شهرستان و تأمین تجهیزات پزشکی بوده است.

اهدای زمین برای ساخت کتابخانه عمومی توسط خانواده مرحوم مرادی نژاد و ساخت غسالخانه به همت خانواده دستاران، ساخت سقاخانه در قبرستان لنده به همت خانواده کاظمی با هزینه‌ای بالغ بر ۱۱ میلیارد ریال از دیگر نمونه‌های مشارکت خیرین در لنده است.

مقایسه؛ دو منطق متفاوت، دو سرعت متفاوت

مقایسه این دو جریان نشان می‌دهد که بنیادهای حمایتی و خیرین از مزیت «سرعت تصمیم‌گیری و اجرا» برخوردارند، درحالی‌که بودجه‌های دولتی از «پایداری و تداوم» و پوشش ساختاری. بنیاد علوی توانسته در بازه‌های زمانی کوتاه، پروژه‌هایی را به سرانجام برساند که سال‌ها در چرخه بوروکراسی دولتی معطل‌مانده بودند. در مقابل، بودجه‌های دولتی به دلیل محدودیت‌های ساختاری و وابستگی به تخصیص‌های استانی و ملی، در برخی مقاطع با کندی مواجه شده‌اند.

یکی از سیاست‌های مهم بنیاد علوی در شهرستان لنده توجه و تمرکز بر اجرای مشارکت ۵۰درصدی با ادارات کل و شهرستانی است که این مهم در برخی پروژه‌های خیلی خوب نشان داده شد؛ ولی متأسفانه برخی از ادارات کل در تأمین سهم آورده خود کوتاهی کردند و پروژه‌ها معطل تأمین اعتبارات و گاهی معارضات شخصی شده و عملاً این پروژه‌های چندساله است که تعطیل شده است که یکی از مصادیق این پروژه‌های طرح گردشگری موگرمون است که چندین سال است همچنان نیمه‌کاره رها شده است.

اعتبار ۵ هزار میلیارد ریالی برای لنده-تشان

یک نمونه بارز این تفاوت، محور لنده - تشان است. این پروژه راهبردی که مسیر ارتباطی را حدود ۱۰۰ کیلومتر کوتاه می‌کند، سال‌ها به دلیل کمبود اعتبار در بن‌بست مانده بود.

اخیراً با پیگیری استانداری و تخصیص پنج هزار میلیارد ریال اعتبار از محل ماده ۵۶، امکان آغاز عملیات اجرایی آن فراهم شده است. در مقابل، پروژه‌های کوچک‌تر اما حیاتی مانند احداث پل ارتباطی شهرک رجایی به شهرک فجر یا آسفالت معابر، توسط بنیاد علوی در بازه‌ای کوتاه‌تر به انجام رسیده است.

نتیجه‌گیری؛ توسعه نیازمند هر دو بال

تجربه لنده نشان می‌دهد که تکیه صرف بر بودجه‌های دولتی، به دلیل محدودیت‌های ساختاری، نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای یک منطقه محروم باشد. ازسوی‌دیگر، بنیادهای حمایتی و خیرین نیز به‌تنهایی قادر به پوشش تمام ابعاد توسعه نیستند. آنچه لنده را از بن‌بست خارج کرده، ترکیبی از منابع دولتی برای پروژه‌های بزرگ و زیرساختی، و منابع بنیادها و خیرین برای پروژه‌های سریع بازده و جامعه‌محور بوده است.

بااین‌حال، چالش اصلی باقی‌مانده، ناپایداری برخی از این جریان‌هاست. بودجه‌های دولتی به تخصیص‌های سالانه وابسته‌اند و منابع بنیادها نیز به اولویت‌های سیاست‌گذاری مرکز نشینشان. اگر لنده بخواهد مسیر توسعه را پایدارتر کند، نیازمند نهادینه‌سازی مشارکت خیرین و بنیادها در چارچوب یک برنامه توسعه بلندمدت است؛ برنامه‌ای که در آن نقش هر بازیگر مشخص باشد و از موازی‌کاری و پراکنده‌کاری پرهیز شود.
انتهای خبر/